Design & Develop with by ZARBIN

انجمن حمایت از قربانیان اسیدپاشی

خبرهای خوبی در راه است!

مردان نیمی از جمعیت قربانیان اسیدپاشی در ایران را تشکیل می‌دهند


مردان نیمی از جمعیت قربانیان اسیدپاشی در ایران را تشکیل می‌دهند

نتایج پژوهش های انجام گرفته در ارتباط با پدیده اسیدپاشی در کشور نشان می دهند که اسیدپاشی در ایران عمدتاً ماهیت خشونت بین فردی دارد. همچنین برخلاف ادعاهای مطرح شده، مردان و زنان تقریباً به یک اندازه قربانی اسیدپاشی می ­شوند.

مردان نیمی از جمعیت قربانیان اسیدپاشی هستند

اسیدپاشی نوعی اقدام خشونت ­آمیز عمدی است که در آن فرد متخاصم اسید را بر روی صورت یا بدن قربانیان می­ پاشد. اسید به محض تماس با پوست شروع به سوزاندن نسوج پوستی و گوشتی کرده و در صورت برطرف نشدن از پوست به واسطۀ شستشو با مقدار زیادی آب، تا هنگامی که در تماس با پوست است به اثرات خورنده و تخریبی خود ادامه می ­دهد که موجب بدشکلی­ های ظاهری و زخم­ های عمیق خواهد شد.

افرادی که قربانی اسیدپاشی می ­شوند علاوه بر تحمل اثرات کوتاه مدت سوختگی با اسید (مثل درد جسمانی شدید) مجبور هستند برای مدت­ طولانی و یا حتی تا پایان عمر خود، اثرات بلندمدت این نوع از خشونت (مانند بدشکلی ظاهری، نابینایی و یا آشفتگی روانشناختی) را نیز تحمل کنند. از طرفی ناتوانی و نارسایی­ های ناشی از سوختگی با اسید باعث خواهند شد تا بازماندگان چنین حوادثی در جامعه منزوی شده و به حاشیه رانده شوند.

از این رو با توجه به تصویب قانون تشدید مجازات اسیدپاشی و حمایت از بزه دیدگان ناشی از آن و به دلیل حساسیت مسئلۀ اسیدپاشی و پیامدهای روانی و اجتماعی ناشی از آن برای قربانیان و سایر اعضای جامعه و همچنین نبود اطلاعات جامع و موثق در این زمینه، مقالۀ حاضر با هدف آگاهی ­افزایی در ارتباط با پدیدۀ اسیدپاشی به رشتۀ تحریر درآمده است.

 

اسیدپاشی مسئله­ ای جهانی است

بر پایۀ آمار سازمان اعتماد بین­ المللی بازماندگان حملات اسیدی (A.S.T.i) سالانه ۱۵۰۰ مورد خشونت با اسید در سطح جهانی ثبت می ­شود. اما به دلیل آنکه تعداد قابل توجهی از قربانیان اسیدپاشی، خشونت اعمال شده علیه خود را بنا به دلایلی چون ترس از انتقام­ جویی اسیدپاش و یا بدنامی اجتماعی گزارش نمی­ دهند بنابراین میزان واقعی حمله با اسید در سراسر جهان را باید بیشتر از گزارش­ های ثبت شده در نظر گرفت.

برخلاف تصورات نادرستی که پیرامون مسئلۀ اسیدپاشی در باور عمومی شکل گرفته، پژوهش­ ها نشان می­ دهند که این پدیده محدود به مکان یا فرهنگ خاصی نبوده و قربانیان آن را نیز فقط زنان شامل نمی ­شوند. یکی از مطالعات شاخص در رابطه با بررسی انگیزه ­های اسیدپاشی و میزان وقوع آن بر پایۀ جنسیت، مربوط به تحقیقی است که توسط میلتون و همکارانش با هدف مرور ادبیات پژوهشی در زمینۀ تهاجم با مواد شیمیایی در کشورهای مختلف صورت گرفته است. یافته­ های این مطالعه که در مجلۀ “سوختگی” (Burns) منتشر شده حاکی از آن است که برخلاف دیدگاه فمینیستی، جمعیت قربانیان اسیدپاشی فقط منحصر به زنان نبوده و مردان را نیز شامل می­ شود.

مردان نیمی از جمعیت قربانیان اسیدپاشی هستند

همچنین نتایج پژوهش مذکور که از بررسی مقالات منتشر شده در زمینۀ تهاجم با مواد شیمیایی در  ۱۵ کشور مختلف بدست آمده نشان می­ دهد که دلایل و عواملِ خطر متفاوتی در وقوع اسیدپاشی نقش دارند. برای نمونه، در کشور جامائیکا مرتکبان اسیدپاشی غالباً زن هستند و همچنین میزان قابل توجهی از جمعیت قربانیان را نیز زنان شامل می­ شوند. از مهم­ترین دلایلی که سبب افزایش حمله با اسید به زنان توسط هم جنسان خود در جامائیکا عنوان شده، جدال زنان بر سر رابطه با یک مرد است.

در مقابل، اکثر جمعیت قربانیان و عاملان حمله با اسید در کشور نیجریه مرد هستند و مسائلی مانند سرقت و یا مشاجره از مهمترین دلایل وقوع اسیدپاشی در این کشور ذکر شده­ است. در جزیرۀ مارتینیک اغلب قربانیان اسیدپاشی مرد اما بیشتر عاملان زن هستند و حسادت در بسیاری از موارد به عنوان انگیزۀ اصلی حمله با اسید گزارش شده است. اما در تایوان اکثر جمعیت قربانیان اسیدپاشی را زنان تشکیل می­ دهند در حالی که اغلب عاملان مرد هستند و مشکلات مالی و زناشویی نیز به عنوان مهمترین دلایل حمله با اسید در این کشور شناخته می ­شود. وقوع این حملات خشونت­ آمیز در میان هر دو جنس نشان می­ دهد که الگوها و فرآیندهای گوناگونی پیرامون مسئله اسیدپاشی وجود دارد.

 

پیامدهای ناشی از اسیدپاشی

تعداد قابل توجهی از بازماندگان اسیدپاشی با مشکلات جسمانی، روانی، اجتماعی و اقتصادی فراوانی در طول زندگی خود مواجه می­ شوند. قربانیان ممکن است توسط خانواده، دوستان، همسالان و یا جامعۀ خود طرد شده و یا ارزش کمتری را نسبت به سایر اعضای اجتماع برای آنان قائل شوند. مشکلات جسمانی و روانی ناشی از سوختگی با اسید از مهمترین موانع اشتغال و کسب درآمد بازماندگان اسیدپاشی است. قربانیان حمله با اسید به دلیل احتمال عفونت کردن محل­ه ای صدمه دیده با اسید نمی­ توانند به طور مداوم زیر نور آفتاب مشغول به فعالیت باشند.

همچنین استخدام قربانیان اسیدپاشی بخاطر ظاهر آسیب دیدۀ آنان نیز به سختی اتفاق می­ افتد. بنابراین به علت محدود شدن توانایی کاری بازماندگان حملات اسیدی و دشواری­ های متعددی که در یافتن شغل مناسب برای آنان وجود دارد، بسیاری از قربانیان اسیدپاشی نمی ­توانند در تأمین هزینه­ های خود و یا خانواده­ شان موفق باشند. در نتیجه تعداد قابل توجهی از افرادی که قربانی خشونت با اسید می­ شوند نه تنها زندگی در فقر را تجربه کرده بلکه برای زنده ماندن نیز به کمک خانواده و یا حمایت­ های خارجی وابسته هستند.

از طرفی قربانیان اسیدپاشی با مشکلات روانشناختی گوناگونی مانند اضطراب، افسردگی، اختلال فشار روانی پس از آسیب، کاهش عزت نفس، انزوای اجتماعی و دوری­ گزینی مواجه هستند. این افراد در مقایسه با جمعیت عمومی، پریشانی روانشناختی بیشتری را به دلیل نگرانی دربارۀ ظاهر خود تجربه می­ کنند. انزوای اجتماعی می ­تواند برای بازماندگان در یافتن شغل مناسب و یا فرصت­ های ازدواج محدودیت ایجاد کرده و باعث افزایش مشکلات ارتباطی در خانواده شود. از طرف دیگر، قربانیان مجموعه­ ای از احساسات مانند حس تحقیرشدگی، ناامیدی، عدم امنیت، احساس قربانی شدن و ترس از وقوع مجدد اسیدپاشی را نیز تجربه می­ کنند.

 

اسیدپاشی در ایران

نخستین اسیدپاشی ثبت شده در تاریخ ایران مربوط به سال ۱۳۳۴ هجری خورشیدی است که یک قاضی دادگستری توسط جوانی که او را به زندان محکوم کرده بود هدف حمله با اسید قرار می­ گیرد. سه سال پس از آن حادثه نیز اولین قانون مجازات اسیدپاشی در کشور توسط مجلس وقت به تصویب رسید.

طبق این مادۀ واحده قانونی (مصوب ۱۶/۱۲/۱۳۳۷) «هر کس عمداً با پاشیدن اسید یا هر نوع ترکیبات شیمیایی دیگر موجب قتل کسی شود به مجازات اعدام و اگر موجب مرض دائمی یا فقدان یکی از حواس مجنی علیه گردد به حبس ابد با اعمال شاقه و اگر موجب نقص یا نقصان یا از کار افتادن عضوی از اعضا شود به حبس مجرد از دو تا ده سال و اگر موجب صدمه دیگری بشود به حبس مجرد از دو تا پنج سال محکوم خواهد شد. مجازات شروع به پاشیدن اسید به اشخاص حبس مجرد از دو سال تا پنج سال است».

با این حال، پس از تصویب قانون مجازات پاشیدن اسید در اسفندماه سال ۱۳۳۷ هجری خورشیدی، به مدت شش دهه هیچ قانون جدیدی در ارتباط با موضوع اسیدپاشی در کشور به تصویب نرسید تا اینکه امسال پس از تلاش ­های فراوان طرح تشدید مجازات اسیدپاشی  و حمایت از بزه ­دیدگان ناشی از آن به قانون تبدیل شد.

 

تعداد و جنسیت قربانیان اسیدپاشی در ایران

دکتر کمال سید فروتن، مدیر عامل انجمن حمایت از قربانیان اسیدپاشی و فوق تخصص جراحی پلاستیک، چندی پیش در گفتگو با خبرآنلاین عنوان کرده بود که سالانه حدود ۵۲ یا ۵۳ تن در ایران قربانی اسیدپاشی می­ شوند. یکی دیگر از آمارهای مطرح شده در این زمینه مربوط به آماری است که توسط کامران آقاخانی، رئیس سابق بیمارستان سوانح سوختگی شهید مطهری تهران اعلام شد. به گفتۀ وی، تعداد قربانیان اسیدپاشی در کشور سالانه بین ۶۰ تا ۷۰ تن می باشد. همچنین یافته­ های پژوهشی معتبر در رابطه با جنسیت قربانیان اسیدپاشی در ایران حاکی از آن است که برخلاف ادعاهای مطرح شده، مردان و زنان تقریباً به یک اندازه قربانی اسیدپاشی می ­شوند.

محسن مرتضوی از قربانیان اسیدپاشیجناب آقای محسن مرتضوی از قربانیان اسیدپاشی

با توجه به منابع موجود و اطلاعات در دسترس تا کنون دو تحقیق جامع در این زمینه انجام شده است. پژوهش نخست مربوط به مطالعه­ ای است که توسط دکتر حافظی و همکارانش با هدف تعیین عوامل همه ­گیرشناختی مرتبط با پدیدۀ اسیدپاشی در ایران انجام گرفته و نتایج آن نیز در سال ۲۰۱۱ میلادی در سالنامه “فجایع سوختگی و آتش­ سوزی” منتشر شده است. در این تحقیق پژوهشگران برای ارزیابی فراوانی سوختگی بر اثر تهاجم با مواد شیمیایی به بررسی اطلاعات افرادی پرداختند که طی یک دورۀ ۶ ساله یعنی از اردیبهشت ۱۳۸۳ تا آبان ۱۳۸۹ در بیمارستان سوانح سوختگی مطهری تهران مراجعه کرده بودند.

یافته­ ها حاکی از آن بود که در مدت شش سال، ۵۹ مورد قربانی اسیدپاشی در بیمارستان سوانح سوختگی مطهری تهران پذیرش شده که از این تعداد ۵۱% مرد و ۴۹% زن بودند. نزدیک به ۱۰% از آنان نیز به دلیل شدت جراحات جان خود را از دست دادند. صورت و نواحی فوقانی تنه بیشتر از هر جای دیگری هدف حمله قرار گرفته و میانگین درجۀ جراحت در بین بیماران معادل ۳۰% مساحت سطح کل بدن بود. همچنین میانگین سنی قربانیان ۳۶ سال و اغلب آنان متأهل (۷۱%) بودند. نیمی از زنان قربانی توسط افراد غریبه مورد تهاجم واقع شده در حالی که این میزان برای مردان ۳۶% و در خلال نزاع ۱۷% بوده است.

به اعتقاد پژوهشگرانی که در این تحقیق همکاری داش­تند، میزان واقعی بروز اسیدپاشی در ایران ممکن است بسیار بیشتر از موارد ثبت شده در بیمارستان سوانح سوختگی مطهری تهران باشد. دلایلی مثل وجود آسیب های جزئی که معمولاً منجر به مراجعۀ افراد به مراکز سوانح سوختگی نمی ­شود و یا مراجعۀ قربانیان به دیگر متخصصان (مانند چشم پزشک در موارد آسیب­ دیدگی چشم) از جمله عواملی هستند که می­ تواند سبب به وجود آمدن این تفاوت آماری شوند.

همچنین به دلیل آنکه اغلب موارد اسیدپاشی در مناطقی از شهرهای کوچک اتفاق می­ افتد که به لحاظ اجتماعی – اقتصادی در شرایط نامطلوبی قرار دارند، بنابراین ممکن است قربانیان اسیدپاشی در چنین مناطقی اصلاً به مراکز اصلی سوختگی مراجعه نکرده و یا در همان درمانگاه‌های محلی به درمان اکتفا کنند که در آمار مراکز بیمارستانی ثبت نمی‌شوند. علاوه بر این، اغلب مردان قربانی اسیدپاشی بنا به دلایل گوناگون روانی- اجتماعی علت واقعی سوختگی خود را گزارش نمی­ کنند.

پژوهش دوم که یافته­ های آن در “مجله جهانی جراحی پلاستیک” در سال ۲۰۱۷ میلادی منتشر شده مربوط به مطالعه ­ای است که توسط دکتر وقردوست و همکارانش با هدف ارزیابی همه­ گیرشناسی افراد دچار سوختگی با اسید در بیمارستان سوانح سوختگی مطهری تهران انجام گرفته است. نتایج این پژوهش نشان داد که در یک بازۀ زمانی ۱۰ ساله (از سال ۲۰۰۵ تا سال ۲۰۱۴ میلادی) ۳۷ تن به دلیل سوختگی با اسید به بیمارستان سوانح سوختگی مطهری تهران مراجعه کرده­ (۱۹ مرد و ۱۸ زن) که از این تعداد، ۲۵ تن (۶۸%) به صورت عمدی مورد اسیدپاشی قرار گرفته بودند (۱۲ مرد و ۱۳ زن). در واقع سهم مردان و زنان از کل قربانیان اسیدپاشی در این پژوهش به ترتیب ۴۸% و ۵۲% بوده است.

 

زمینه­ ها و عوامل بسترساز اسیدپاشی در ایران

در ارتباط با زمینه­ ها و عوامل بسترساز پدیدۀ اسیدپاشی در ایران نیز تا کنون تحقیقات اندکی صورت پذیرفته است. یکی از معدود مطالعاتی که در این راستا با استفاده از رویکرد کیفی برای بررسی عمیق مسئلۀ اسیدپاشی در کشور بر پایۀ تجربیات قربانیان انجام گرفته مربوط به پژوهش سبزی خوشنامی و همکارانش می­ باشد که در سال ۲۰۱۷ میلادی در مجله “سوختگی” منتشر شده است.

پژوهشگران در این تحقیق، پس از بازبینی فهرست افرادی که در یک بازۀ زمانی پنج ساله (از سال ۱۳۸۷ تا سال ۱۳۹۲) به علت اسیدپاشی در بیمارستان سوانح سوختگی مطهری تهران دارای پرونده بودند و در نظر گرفتن شرایط ورود به مطالعه (که شامل مورد حمله قرار گرفتن با اسید و تمایل به همکاری بود) و با تداوم مصاحبه­ ها تا رسیدن به اشباع اطلاعات، در نهایت ۱۲ تن (۶ مرد و ۶ زن) را وارد پژوهش کردند.

میانگین سنی مشارکت­ کنندگان ۲۹.۵ سال و نزدیک به ۶۰% از آنان متأهل بودند. یافته ­ها در این مطالعه نشان داد که اسیدپاشی در ایران عمدتاً ماهیت خشونت بین فردی دارد. سوء مصرف مواد مخدر و فقدان مهارت حل مسئله در تنش­ های بین­ فردی نیز به عنوان شرایط علّی اسیدپاشی در ایران مشخص شد.

از مهمترین پیامدهایی که قربانیان حمله با اسید تجربه کرده بودند، می توان به اقدام به خودکشی، مبتلا شدن به بیماری های اعصاب و روان، ابهام در برنامه های زندگی، خدشه دار شدن وظایف والدینی، انزوا طلبی و قطع ارتباط با محیط، محرومیت اجتماعی و به حاشیه رانده شدن، پایین آمدن شدید احتمال ازدواج، برچسب خوردن و عدم امکان اشتغال اشاره کرد.

 

نتیجه گیری

بنابراین، نتایج پژوهش های انجام گرفته در ارتباط با پدیده اسیدپاشی در کشور بیانگر آن است که اولاً اسیدپاشی در ایران عمدتاً ماهیت خشونت بین فردی دارد، ثانیاً اسیدپاشی مسئله ای وابسته به جنسیت نیست و هر دوی زنان و مردان ممکن است قربانی آن شوند.

در پایان نیز باید عنوان کرد، اگر چه در مقاله حاضر تنها به بخش کوچکی از مسائل پیش روی قربانیان اسیدپاشی اشاره شده اما می تواند منبع کسب اطلاعات مناسبی برای درک قربانیان اسیدپاشی و مشکلات آنان باشد. همچنین برخلاف دیدگاه فمینیستی و ادعاهای مطرح شده از جانب رسانه های جریان اصلی مبنی بر اینکه اکثر قربانیان اسیدپاشی در کشور را زنان تشکیل می دهند، مستندات پژوهشی حاکی از آن است که جمعیت قربانیان اسیدپاشی فقط منحصر به زنان نبوده و مردان را نیز شامل می ­شود.

 

نوشته رامین جمالی / فعال حوزه مردان

منبغ: پایگاه خبری تحلیلی مردان ایران

تاریخ انتشار: ۱۳۹۸/۱۲/۲۵

بیشتر بخوانید